Ciemna materia wciąż umyka bezpośrednim detektorom, więc fizycy szukają jej śladów tam, gdzie mogłaby się gromadzić: we wnętrzach planet i gwiazd. Alejandro Ibarra, Merlin Reichard i Gaurav Tomar połączyli obliczenia teoretyczne z istniejącymi obserwacjami. Ciemnej materii nie znaleźli, ale wykluczyli część jej możliwych właściwości.
Dlaczego wolne cząstki mogą umykać detektorom
Ciemna materia to około 85% całej materii we Wszechświecie, a mimo to zdradza się głównie przez grawitację. To błędne koło: bez wiedzy, czego szukać, trudno cokolwiek wykryć, dlatego eksperymenty sprawdzają kolejne hipotezy. Jedna z nich zakłada, że poza grawitacją cząstki ciemnej materii mają oddziaływania elektryczne lub magnetyczne tak słabe, że dotąd ich nie zauważono. Mogłyby na przykład nieść drobny ładunek elektryczny albo zachowywać się jak miniaturowe magnesy.
Tu ważna jest prędkość. Wolna cząstka, zderzając się z materią w detektorze, może przekazać zbyt mało energii, by dało się to zmierzyć. Ale przelatując przez planetę lub gwiazdę, wystarczy, że straci niewielką część energii, by nie wyrwać się już z jej przyciągania. Przez miliardy lat takie cząstki mogłyby się zbierać w centralnych częściach ciała niebieskiego. W ciasnej przestrzeni spotykałyby się częściej, a jeśli pozwala na to ich natura, dochodziłoby do anihilacji, czyli przemiany w inne cząstki. Te mogłyby uciec na zewnątrz albo oddać energię i ogrzać wnętrze.
Cztery obiekty, dwie metody
Badacze przyjrzeli się Ziemi, Słońcu, Jowiszowi i białym karłom. Wykorzystali dwa rodzaje wskazówek:
- Ziemia i Słońce – wyniki poszukiwań neutrin, które mogłyby powstawać przy anihilacji ciemnej materii. Neutrina przenikają przez dużą ilość materii, więc mogą dotrzeć do detektorów, takich jak IceCube na biegunie południowym.
- Jowisz i białe karły – dodatkowe ogrzewanie. Te obiekty nie czerpią energii z syntezy jądrowej, więc łatwiej wychwycić w nich nowe źródło ciepła.
Autorzy obliczyli, ile ciepła mogłaby wytworzyć ciemna materia, i porównali to z energią faktycznie wypromieniowywaną przez dane ciało. Jeśli sama ciemna materia dawałaby więcej ciepła, niż obiekt emituje, taki scenariusz można odrzucić.
Nowe ograniczenia, ale z zastrzeżeniami
W ten sposób wykluczono pewne kombinacje masy cząstek i ich właściwości, które inne eksperymenty pozostawiały otwarte. Ziemia okazała się szczególnie przydatna do testowania hipotezy o drobnym ładunku elektrycznym, a białe karły pozwalają ograniczać inne oddziaływania elektromagnetyczne.
Wyniki zależą jednak od założeń, przede wszystkim od ilości ciemnej materii wokół gwiazd. Im więcej jej w pobliżu, tym więcej cząstek gwiazda może przechwycić. Dotyczy to zwłaszcza gromady M4, w której leżą analizowane białe karły. Jak mówi Tomar: „Nie znamy tam gęstości ciemnej materii”. Gęstość tę oszacowano na podstawie modeli, więc po jej zmianie granice mogłyby się zacieśnić lub rozluźnić.
Na przyszłość Tomar wskazuje jeszcze chłodniejsze białe karły w regionach o większej gęstości ciemnej materii, gdzie dodatkowe ogrzewanie byłoby łatwiejsze do zauważenia. Drugi kierunek to egzoplanety, czyli potencjalne pułapki na ciemną materię poza Układem Słonecznym.
Co to oznacza w praktyce
To badanie podstawowe i nie ma bezpośredniego wpływu na codzienne życie ani na przepisy w Polsce czy Unii Europejskiej. Jego wartość polega na tym, że wyniki negatywne też posuwają naukę naprzód: skoro kolejne warianty hipotezy odpadają, fizycy wiedzą, gdzie nie warto szukać, i mogą skuteczniej planować następne eksperymenty. Pokazuje też, że do polowania na ciemną materię przydają się nie tylko podziemne detektory, lecz także dane o planetach i gwiazdach, zbierane przy zupełnie innych okazjach.
Źródło: Phys.org – „The sun, Earth, Jupiter and white dwarfs: Potential traps for dark matter”

